Διαφήμιση
GreekEnglish (United Kingdom)

Βιβλιοκριτική “DISASTERS : Mental Health Context and Responses”

DISASTERS
Mental Health Context and Responses

Book on DISASTERS-Cover

Editors: G.N.Christodoulou, J.E.Mezzich, N.G.Christodoulou, D.Lecic-Tosevski
Cambridge Scholars Publishing, 2016, 978-1- 4438-8944- 5Μ

Ο συλλογικός αυτός τόμος επιχειρεί μια ευρεία συνθετική παρουσίαση των αποτελεσμάτων των καταστροφών στην ζωή και την ψυχική ισορροπία των ανθρώπων αλλά και των οργανωμένων προσπαθειών για την αντιμετώπιση τους. 

 

Χωρίζεται σε τρεις υποενότητες: Τις Φυσικές Καταστροφές-κυρίως τους σεισμούς, Τις Καταστροφές που προκαλεί ο άνθρωπος -κυρίως τους πολέμους και τις Οικονομικές Καταστροφές. Στον πρόλογο τονίζεται ότι ουσιαστικότερη είναι η πρόληψη, ενώ για όσες από αυτές εξελίσσονται μπορούμε μόνο να απαλύνουμε τις συνέπειες , αποφεύγοντας την «θυματοποίηση» η οποία οδηγεί ι στη χρονιότητα των παθολογικών εκδηλώσεων. Οι ψυχοτραυματισμοί δεν αφορούν μόνο τους άμεσα θιγόμενους αλλά και την οικογένεια, το κοινωνικό περιβάλλον και αυτούς που αναλαμβάνουν να βοηθήσουν. Δύο είναι οι κύριοι στόχοι των παρεμβάσεων: η αλληλεγγύη (solidarity) και η ανάπτυξη ανθεκτικότητας (resilience).

Στις καταστροφές δεν δίνεται προτεραιότητα και πόροι στα προβλήματα ψυχικής υγείας, παρά το γεγονός ότι αποτελούν μείζονα παράγοντα κινδύνου και συχνά χρήζουν ψυχικής φροντίδας, τουλάχιστον ψυχικών πρώτων βοηθειών. Οι σεισμοί στην Ελλάδα, Τουρκία, Πακιστάν, Ινδία, ανέδειξαν ιδιαίτερες μορφές ψυχοπαθολογίας όπως το PTSD, αλλά και αναζωπύρωση παλιότερων ψυχοπαθολογικών προβλημάτων. Τα θύματα ζητούν να λύσουν άμεσα προβλήματα, που απαιτούν από τους ιθύνοντες προγραμματισμό και συντονισμό με γνώση των συνεπειών των καταστροφών, ενώ όσοι τους βοηθούν πρέπει να ελέγξουν τα αισθήματα παντοδυναμίας ή εξουθένωσης. Η U.Niaz στο Πακιστάν τονίζει την ιδιαίτερη ανάγκη στήριξης των γυναικών, να μπορέσουν ν’ ανοίξουν τραπεζικούς λογαριασμούς ή να γράψουν την γη στ’ όνομα τους. Οι M.Benyakar, C.R.Collazo από τις ΗΠΑ περιγράφουν την προετοιμασία του προσωπικού που θα παρέμβει. Ασκούν κριτική στην έννοια του PTSD , όπως και οι D.Baron και συνεργάτες καθώς θέτει στην ίδια διαγνωστική κατηγορία το στρες και το τραύμα . Η αποδιοργανωτική επίδραση των καταστροφών περιλαμβάνει και αυτούς που βοηθούν . Αναπτύσσεται ανάμεσα τους η τάση να συγκεντρώνονται σε μικρές ομάδες , ακόμα και ανταγωνιστικές, ένα είδος ασυνείδητης εκδραμάτισης που προκαλεί η απειλητική και αποδιοργανωτική επίδραση του περιβάλλοντος. Επιμένουν στην ανάγκη των οικογενειακών συνενώσεων και την φροντίδα για χώρους θρησκευτικής λατρείας, σχολείου, νερού, υγειονομικής φροντίδας ( όπου , άτομα που βιώνουν οξεία ψυχική αναστάτωση θα έχουν ψυχολογικέςςπρώτες βοήθειες) και αναψυχής - πολιτισμού.

Άτομα με προϋπάρχουσες ψυχιατρικές διαταραχές πρέπει να λαμβάνουν την κατάλληλη αγωγή και να αποφεύγεται η επιζήμια απότομη διακοπή της θεραπείας. Οι P.Pervanidou, G.P. Chrousos) τεκμηριώνουν την εμπλοκή του συστήματος στρες και των νευροδιαβιβαστών του στη φυσιοπαθολογία του PTSD . Οι παρατεταμένες χαμηλές τιμές κορτιζόλης και υψηλές κατεχολαμινών σχετίζονται με μεταβολικές, καρδιοαγγειακές και συμπεριφορικές μεταβλητές και αυξημένες παθολογικές καταστάσεις.

Οι E.Karam et al προτείνουν ένα ερωτηματολόγιο γεγονότων πολέμου (War Events Questionnaire,WEQ) . Ο πόλεμος για τους άμαχους σχετίζεται με την εμφάνιση κατάθλιψης αλλά και με την βαρύτητα των ψυχικών διαταραχών. Ο συνδυασμός διαταραχής ελέγχου των παρορμήσεων πριν τον πόλεμο και η έκθεση σε πολεμικές φρικαλεότητες συνδέεται με απόπειρες αυτοκτονίας. Στα παιδιά και τους εφήβους οι ψυχικές διαταραχές συνδέονται όχι μόνο με την μαρτυρία γεγονότων πολέμου, αλλά και με στρεσογόνους παράγοντες όπως η ενδο-οικογενειακή βία. Οι Συριοι πρόσφυγες στο Λίβανο έδειξαν ότι η έκθεση σε πολεμικό τραύμα και οι αντιξοότητες της παιδικής ηλικίας είχαν ισχυρή συσχέτιση με την αύξηση του κινδύνου, τόσο εσωτερίκευσης (κατάθλιψη, άγχος) , όσο και εξωτερικευσης (ADHD, παρορμητικότητα και επιθετικότητα) των συμπτωμάτων. Η μελέτη από την ίδια την Συρία (Μ.Mobayed, M.Abou-Saleh) περιγράφει την τεράστια ανθρωπιστική καταστροφή των τελευταίων 5 χρόνων. Σε ότι αφορά τους πρόσφυγες προτεραιότητα : σε οξέα περιστατικά με σοβαρές ψυχικές διαταραχές, μόνους άντρες, επούλωση τραυμάτων των παιδιών. Για τους Σύρους πρόσφυγες στο Λίβανο : εκπαίδευση των εργαζομένων , διαθεσιμότητα των βασικών φαρμάκων, σταθερό σύστημα παραπομπής και κινητές μονάδες, να έχουν πρόσβαση σε αυτές τις υπηρεσίες Παλαιστίνιοι αλλά και Λιβανέζοι. Ο Z. Zemishlany από το Ισραήλ μιλάει για σχολικά προγράμματα πρόληψης του PTSD και μεθόδους ψυχοθεραπείας. Η D.Lecic-Tosevski et al αναφέρεται στις διαφορετικές βαθμολογήσεις του PTSD στο πλαίσιο της διεθνούς έρευνας CONNECT.

Ο G.Rahiotis για την Ελλάδα αναφέρει ότι η κρίση λειτουργεί αρνητικά για το αυτό- αναφερόμενο επίπεδο υγείας, ενώ υπάρχει σαφής επιδείνωση πολλών δεικτών υγείας. Ο Ν. Christodoulou τονίζει ότι η οικονομική κρίση επηρεάζει την ψυχική υγεία με την επιδείνωση κοινωνικο-οικονομικών παραγόντων και με την επιδείνωση του συστήματος φροντίδας. Η M.Economou et al τονίζουν ότι η μείζον κατάθλιψη ανέρχεται σταθερά και γνωστοί προστατευτικοί παράγοντες όπως το γνωστικό κοινωνικό κεφάλαιο και η έγγαμη ζωή δείχνουν ανεπαρκείς. Οι E.Tsitsira , K.Fountoulakis τονίζουν ότι η αυτοκτονικότητα και η πρόληψη της παραμένουν ένα μυστήριο. Οι ψυχικά ασθενείς ανήκουν στους πιο ευπαθείς που δέχονται το μεγαλύτερο χτύπημα στην απασχόληση. Οι G.Tsouvelas et al δείχνουν την αύξηση τα χρόνια της κρίσης τόσο των αυτοκτονιών, όσο και των ανθρωποκτονιών. Οι I.A.Malogiannis, K.Eftthimiou αναδεικνύουν την αντιφατική κάλυψη από τα ΜΜΕ των αυτοκτονιών σε σχέση με την οικονομική κρίση και την ανάγκη εκπαίδευσης για αυτά τα ζητήματα . Οι R.A. Kallivayalll et al προσεγγίζουν το ζήτημα των αυτοκτονιών των αγροτών στην Ινδία . Απαιτούνται εξειδικευμένες προσεγγίσεις, ενίσχυση του Εθνικού Προγράμματος ψυχικής υγείας και μεταρρυθμίσεις στην αγροτική οικονομία. Τέλος ο St.Krasanakis θεωρεί ότι όταν το θέατρο ασχολείται με καταστροφικές καταστάσεις ξαναγυρίζει πίσω στις πηγές αυτού που είναι ανθρώπινο.

Στο παράρτημα βρίσκουμε δυο σημαντικά διεθνή κείμενα: Statement by the WPA on mental health implications of disasters; 26/8/2002 και Athens Declaration on the Mental Health Consequences of Crises and Didasters, 9/3/2013

Δημ. Πλουμπίδης